مطالبه خسارت
چنانچه شخصی از روی عمد و دشمنی یا خطا و بیاحتیاطی، خسارتی را چه به صورت مادی و چه معنوی وارد سازد، مجرم بوده و امکان مطالبه خسارت از وی وجود دارد. علاوهبر آن شخص میتواند، منافع ممکنالحصول یا هزینه دادرسی خود و یا حقالوکاله وکیل را نیز به عنوان مدعی خصوصی از مجرم مطالبه نماید. البته توجه داشته باشید که وارد آمدن ضرر و زیان و خسارت به شما نیازمند اثبات در دادگاه میباشد که از همین حیث، لازم است که حتما از یک وکیل خبره دادگستری کمک بگیرید.
انواع خسارت های قابل مطالبه
بر اساس قانون خسارات قابل مطالبه، مدعی حق دارد به طور همزمان در جریان دادرسی یا به طور مستقل برای جبران خسارات ناشی از دادرسی یا تأخیر در انجام وظیفه یا عدم اجرای وظیفه شکایت کند. تکلیف ناشی از تقصیر خوانده در استیفای حق یا امتناع از اعمال آن به خواهان انجام می شود.
همچنین شخص در صورت عدم تسلیم دعوی یا تأخیر در تحویل به دلیل اتلاف مال، می تواند از خوانده غرامت بخواهد. همچنین فرد خوانده می تواند از خواهان برای جبران خسارت شکایت کند و ادعا کند که شاکی عمداً در جریان دادرسی به او خسارت وارد کرده است.
به طور کلی انواع دعوای مطالبه خسارت به دو بخش تقسیم می شود، ضرر و زیان قراردادی و خسارت قهری.
1.دعوای مطالبه ضرر و زیان قهری
یکی از انواع مطالبه خسارت، غرامت و ضرر قهری است. این خسارات نقطه مقابل خسارت قراردادی هستند. یعنی هیچ توافقی بین طرفین در این مورد وجود ندارد. به عبارت دیگر اگر قراردادی بین دو نفر نباشد و یکی عمداً یا سهواً به دیگری آسیب برساند، دعوای مطالبه خسارت قهری نام دارد.
این موضوع چندین خسارت و ضرر و زیان های گسترده ای را پوشش می دهد. در موارد وقوع جرم، نام جرایم موجود، جرایم کیفری است و در نهایت با مجازات همراه می شود. اما اگر خسارت مادی یا معنوی اعم از عمدی یا غیر عمدی به شخصی وارد شود، مسبب آن خسارات مسئولیت مدنی دارد و در نتیجه متعهد به جبران خسارت است.
2.دعوای مطالبه ضرر و زیان قراردادی
این خسارت همانطور که از نامش پیداست از توافق طرفین ناشی می شود. بنابراین، اگر یکی از طرفین با امتناع از انجام تعهدات خود در قرارداد، خسارتی به طرف دیگر وارد کند، به طرف دیگر این حق را می دهد که خسارت ناشی از قرارداد را در دادگاه مطالبه کند.
دعوای مطالبه خسارت قراردادی مستلزم قرارداد معتبر، اصولی و لازم الاجرا است. و هر گونه خسارتی که طرف مقابل متحمل می شود، ناشی از نقض این قرارداد و تعهدات قراردادی آن نخواهد بود.
در زمان فسخ قرارداد یا به موجب قرارداد جداگانه دیگری، امکان تعیین خسارت ناشی از تأخیر در انجام یا عدم اجرای تعهدی که از آن به عنوان مسئولیت یاد می شود، وجود دارد. در این خصوص ماده 230 قانون مدنی مقرر می دارد:
اگر در معامله مشخص شود که متخلف در صورت تخلف باید خسارت وارده را پرداخت کند، قانون گذار نمی تواند او را کمتر یا بیشتر از حد لازم مجازات کند. اصولاً تعیین مسئولیت تخلف از تعهدات قراردادی به موجب مواد 10 و 230 قانون مجازات اسلامی معتبر است و طرفین قرارداد باید آن را رعایت کنند.
مدارک لازم جهت طرح دعوای مطالبه خسارت
چنانچه قصد داشته باشید، خسارت خود را از مجرم مطالبه نمایید، لازم است که مدارکی را نیز با خود به همراه داشته باشید که عبارتند از؛
- مدارک شناسایی
- رونوشتی از سند اثبات کننده دعوا اعم از رسمی یا عادی
- رونوشت دادنامه دادگاه مبنی بر وارد آمدن خسارت
- شهادت شهود
- نظریه کارشناس
- هزینه دادرسی
آیا امکان تخفیف در میزان خسارت وارد شده وجود دارد؟
بله. چنانچه میزان خسارت توسط مراجع قضایی تعیین شود، تحت شرایطی نیز مورد تخفیف قرار میگیرد که عبارتند از:
چنانچه خود شخص زیاندیده نیز موجبات فراهم آوردن زیان را بوجود آورده و یا سبب تشدید آن شده باشد.
چنانچه پس از وقوع خسارت، زیان آورنده به شخص زیاندیده کمک و مساعدت کرده باشد.
چنانچه وقوع خسارت و ضرر و زیان، ناشی از خطا و سهلانگاری زیان آورنده بوده و همچنین براساس عرف قابل بخشش بوده و طبیعتاً با جبران خسارت توسط وی، عسرت و تنگدستی وی را بوجود میآورد.
روش ارائه دادخواست مطالبه خسارت به مراجع قضایی چگونه است؟
هر اقدامی که خواهان برای دادخواست دارد، به لحاظ قانونی شیوه خاص خود را طلب می کند، برای این اقدام ماده قانونی آیین دادرسی مدنی شرایط دادخواست را بیان می کند، ماده ۴۸ این قانون، به دعوی مطالبه خسارت ایجاد شده از سوی مجرم را به مرجع قانونی تقدیم می کند.
برای تقدیم دادخواست مطالبه خسارت باید تشریفات قانونی را مطابق با قانون آیین دادرسی مدنی انجام دهید، در این خصوص دعوی وارده که منجر به دادخواست می شود، به صورت جزئی در ماده ۱۵ آیین دادرسی مدنی ذکر نمایید، در واقع خسارت های ایجاد شده از سوی مجرم مستلزم جبران برای خواهان است.
طرح دعوای مطالبه خسارت به چه نکات حقوقی باید توجه کرد؟
توجه به این نکات حقوقی در طرح دعوای مطالبه خسارت ضروری است:
- دعوای مطالبه خسارت، یک دعوای حقوقی است. بنابراین، زیاندیده باید برای طرح دعوای مطالبه خسارت، دادخواست تنظیم کند و هزینه دادرسی را بپردازد. دعوای مطالبه خسارت ممکن است که بهصورت جداگانه یا در ضمن طرح دعوای حقوقیِ دیگر اقامه شود. در مواردی که خسارت در ضمن اقامه یک دعوای دیگر مطالبه میشود، نیاز به پرداخت هزینه دادرسیِ مستقل نیست.
- خواهان دعوای مطالبه خسارت (زیاندیده) باید با ارائه دلیل و مدرک معتبر اثبات کند که اولاً خوانده مرتکب یک رفتار غیرمجازِ عمدی یا مبتنی بر تقصیر شده است، ثانیاً به او (خواهان) خسارت وارد آمده است و ثالثاً این خسارت، به رفتار خوانده منتسب است. بهعبارتبهتر، خواهان این دعوا باید اثبات نماید که به سبب رفتار غیرمجاز خوانده به او ضرر و زیان وارد آمده است.
- در برخی موارد، اثبات ورود خسارت ضرورت ندارد. بهعنوان نمونه، در مطالبه خسارت تأخیر تأدیه، ضرورت ندارد که خواهان اثبات نماید که در اثر رفتار خوانده به او خسارتی وارد آمده است. بهعبارتبهتر، در دعوای مطالبه خسارت تأخیر تأدیه همین که خواهان اثبات نماید که خوانده دین خود را ادا نکرده است، میتواند خسارت تأخیر تأدیه را مطالبه کند. علاوهبراین، اگر در یک قرارداد وجهالتزام پیشبینی شده باشد، خواهان دعوا میتواند به صرف عدماجرای تعهد قراردادی از سوی طرف مقابل، وجهالتزام را که نوعی خسارت ناشی از عدماجرای تعهد قراردادی است، مطالبه کند. در این حالت، خواهان صرفاً باید اثبات کند که طرف مقابل او به تعهد قراردادی خود عمل نکرده است و لزومی ندارد که اثبات کند در اثر عدماجرای تعهد قراردادی، به او خسارتی وارد آمده است.
- مرجع صالح برای رسیدگی به دعوای مطالبه خسارت، دادگاه حقوقی است. همانطور که پیشتر نیز ذکر شد، در پروندههای کیفری شاکی میتواند ضرر و زیان ناشی از جرم را نیز مطالبه کند. حال، مطابق مواد 15 و 16 قانون آیین دادرسی کیفری، مصوب سال 1392، اگر شاکی تصمیم داشته باشد که ضرر و زیان ناشی از جرم را نیز مطالبه کند، میتواند دادخواست ضرر و زیان را تنظیم کند و آن را تا پیش از اعلام ختم رسیدگی به دادگاه کیفری تسلیم نماید. بنابراین، دعوای مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم، هم در دادگاه کیفری قابل اقامه است و هم در دادگاه حقوقی.
