تصرف عدوانی چیست
مطابق ماده 30 قانون مدنی :”هر مالکی نسبت به مایملک خود حق همه گونه تصرف و انتفاع دارد مگر در مواردی که قانون استثناء کرده باشد” و مطابق ماده 31 قانون مدنی :”هیچ مالی را از تصرف صاحب آن نمی توان بیرون آورد مگر به حکم قانون”. همچنین طبق ماده 35 قانون مدنی :”تصرف به عنوان مالکیت، دلیل مالکیت است مگر اینکه خلاف آن ثابت شود”
مقصود از تصرف، سلطه و اقتدار عرفی است که شخص بر مالی دارد اعم از اینکه مالک مال بوده یا به هر سبب و علتی مانند اجاره حق استفاده از مال برای وی فراهم گشته است. حال چنانچه شخص دیگری بخواهد مالی که در تصرف دیگری است را از تصرف وی خارج کند باید حقانیت خویش را اثبات نماید و با اثبات حقانیت خویش از قانون در خصوص اعمال تصرف خود حکم بگیرد. تصرف عدوانی در لغت به معنای ملک یا مالی را به زور تصاحب و از تصرف دیگری خارج نمودن می باشد. از گذشته تا کنون یکی از دعاوی رایج میان افراد، دعاوی در خصوص اموال و مالکیت است که شایع ترین آنها دعوای تصرف عدوانی است. تصرف عدوانی در عالم حقوق به معنای آن است که اموال غیر منقول شخصی که بر آنها سابقه تصرف دارد را بدون رضایت وی از تصرف او خارج کرد.
اموال در عالم حقوق به دو دسته مال منقول و مال غیر منقول تقسیم می شوند. اموال منقول اموالی است که قابلیت نقل و انتقال بدون آسیب به آنها وجود دارد و اموال غیر منقول اموالی است که قابلیت نقل و انتقال در خصوص آنها متصور نیست. دعوای تصرف عدوانی، از جمله تصرف عدوانی در ملک مشاع، صرفا در خصوص اموال غیر منقول اعم از ملک و زمین قابل تصور و طرح است و باید دانست اثبات مالکیت ملک توسط مدعی تصرف، شرط نیست و داشتن سابقه تصرف کافی می باشد. یعنی چنانچه فردی به موجب قرارداد اجاره ،مالک منافع یک ملک برای مدت یکسال باشد، حق هر گونه تصرف و انتفاعی را در حدود قرارداد در ملک مذکور داشته باشد و اگر شخصی با قهر و غلبه بر ملک مورد اجاره تسلط یابد و مانع بهره برداری وی از حقوق مالکانه اش گردد باز هم دعوای تصرف عدوانی قابل تصور است.
تصرف عدوانی در ملک مشاع
مال مشاع مالی است که بیش از یک نفر در جزء جزء آن مال مالک باشند ، بدون اینکه سهم هر یک در آن مال خاص مجزا شده باشد. منظور از تصرف عدوانی در املاک مشاع، غصب مال و املاک دیگری بدون رضایت او است که این تصرف می تواند توسط یکی از شرکای مال مشاع بوده و یا فردی غریبه ادعای مالکیت داشته باشد. درصورت بروز چنین مشکلی، چنانچه شرکا راضی نباشند باید در دادگاه طرح دعوا نموده و پیگیری های کیفری را آغاز کنند. برای رسیدگی به چنین پرونده هایی باید به وکیلی مراجعه کنید که در دعاوی ملکی تخصص دارد.
اعتقاد بسیاری از حقوقدانان بر این است که نمی توان علیه شخصی که از شرکای ملک مشاع می باشد و اقدام به تصرف عدوانی نموده شکایت کرد. زیرا شریک مالی را تصرف نموده که خود یکی از مالکان آن است و دیگر شرکای ملک مشاع فقط می توانند خلع ید را از دادگاه بخواهند. به عبارت دیگر یکی از شرکا اقداماتی انجام می دهد و مانع تسلط سایر شرکا می شود که در این صورت باید به بهترین وکیل تصرف عدوانی مراجعه کنید تا از حقوق قانونی شما دفاع کند.
انواع تصرف عدوانی
تصرف عدوانی به دو دسته کلی تقسیم بندی می شود که بسته به وجود شرایط می توان نسبت به متصرف در دادگاه صلاحیت دار طرح دعوی حقوقی و کیفری نمود.
تصرف عدوانی کیفری
تصرف عدوانی کیفری عبارت است از اخراج مال غیر منقول بدون رضایت مالک یا اجازه از طرف مالک توسط دیگری با علم به موضوع و از روی عمد. جرم تصرف عدوانی از جمله جرایم علی اموال و مالکیت است که موضوع آن مال غیر منقول متعلق به دیگری است. قانونگذار در ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی جرم تصرف عدوانی را پیش بینی نموده و بیان می دارد در صورت اجتماع عناصر سه-گانه جرم مرتکب به مجازات یک ماه تا یکسال حبس محکوم می شود.
تصرف عدوانی حقوقی
تصرفی که بدون اجازه و رضایت مالک در ملکی صورت گرفته ولی متصرف نسبت به این اقدام سوء نیتی نداشته باشد و به عمد ملک را از تصرف متصرف سابق خارج نکرده باشد تنها از لحاظ حقوقی قابل پیگیری است و مجازاتی ندارد.
تفاوت تصرف عدوانی با خلع ید در ملک مشاع
گاهی اوقات دعاوای تصرف عدوانی با خلع ید املاک مشاعی اشتباه گرفته می شود، لذا در ادامه به بیان تفاوت های میان این دو اشاره می کنیم:
- دعوای تصرف عدوانی ملک مشاع صرفا برای اموال غیرمنقول همچون خانه و زمین مطرح می شود. درصورتی که خلع ید برای اموال منقول و غیرمنقول می باشد.
- رسیدگی به دعوای تصرف عدوانی را می توان خارج از نوبت نیز انجام داد، درشرایطی که خلع ید این طور نیست.
- اجرای حکم در دعاوی خلع ید به حکم قطعی نیاز دارد اما در تصرف عدوانی نیازی به قطعی شدن حکم نیست و می توان آن را به موعد اجرا گذاشت.
- دعوای تصرف عدوانی دعوای غیرمالی است و هزینه دادرسی آن همچون دعاوی غیرمالی محاسبه می شود. درصورتی که خلع ید براساس قیمت ملک محاسبه می شود.
- در خلع ید باید مالکیت فرد اثبات شود درصورتی که در دعاوی سه گانه سبق تصرف باید اثبات گردد.
سند مالکیت در تصرف عدوانی ملک مشاع چه نقشی دارد؟
باتوجه به کیفری یا حقوقی بودن شکایت تصرف عدوانی ملک مشاع، نقش سند مالکیت در آن متفاوت است. اگر دعاوی تصرف عدوانی علیه یکی از شرکا باشد، حقوقی است و ارائه سند مالکیت ملک نقش خاصی در رای دادگاه ندارد.
لذا در شرایطی که دعوای تصرف عدوانی ملک مشاع کیفری باشد یعنی شکایت علیه شخص ثالثی انجام شود، ارائه سند مالکیت ملک به دادگاه نقش پررنگی دارد و درواقع سند، مالکیت شما را به دادگاه اثبات می کند. این سند نشان دهنده جرم متصرف است و متجاور بودن او را نشان می دهد. برای این پروسه باید سند مالکیت رسمی ارائه داد و با ارائه سند عادی یا قولنامه، احتمالا طرح دعوا به نتیجه کیفری نمی رسد.
